Czekolada, aksolotl, kojot, awokado… – to zapożyczenia z języka Azteków nahuatl, ale to nie jedyna rzecz, która łączy te słowa.

Słowo „aksolotl” (< nah. āxōlōtl [aː.ˈʃóː.loːt͡ɬ]) zawiera w sobie słowo ātl (woda < atl [ˈaːt͡ɬ]) oraz < xōlōtl [ˈʃoː.loːt͡ɬ]), co oznacza sługę lub boga Xolotla o wyglądzie psa, więc aksolotl może też znaczyć według niektórych “wodny pies”.

Czekolada czyli… gorzka woda!

Etymologia słowa czekolada:

Możliwe że „czekolada” wzięła się od nahuatl xocolatl ([ʃoˈkola:t͡ɬ] dosł. „gorzka woda”), a więc i tu mamy “wodę” – do rewolucji przemysłowej czekolada była jedynie pitna. Napój ten sporządzano z ziaren kakao (< cacahuatl [kaˈka.wat͡ɬ]) z mąką kukurydzianą, czili i miodem. Od tych ziaren wzięło się nawet hiszpańskie słowo “cacahuete” (orzech ziemny).

W efekcie podboju państwa Azteków przez hiszpańskich konkwistadorów w XVI wieku w Europie pojawiają się też takie produkty żywieniowe jak: pomidor (hiszp. tomate, ang. tomato < tomatl [ˈtó.matɬ]), chili (< chili [ˈt͡ʃiːlːi]) oraz chipotle (< chīlpōctli [[t͡ʃiːlˈpoːkt͡ɬi]) – czyli dosłownie “palone czili”. Awokado (< āhuacatl [aːˈwakat͡ɬ]) zostało zapożyczona do hiszpańskiego jako aguacate. W 1697 r. w angielskim pojawiały się takie formy jak “avogato pear” (a nawet “alligator pear”), a dopiero później “avocado”. Z kolei āhuacamolli (āhuacatl – awokado, molli – sos) weszło do hiszpańskiego jako guacamole.

Co jeszcze przypłynęło z języka nahuatl?

Wśród innych słów znajdziemy: kojot (< koyōtl [ˈkojoːt͡ɬ]), ocelot (< ocēlōtl [oːˈseːloːt͡ɬ]), pejotl (< peyōtl [ˈpejoːt͡ɬ]), a także samą nazwę języka nahuatl ([’naːwatɬ] < nāhuatlàtōlli, „prosty język”).

Aztekowie w okresie imperium używali znaków ideograficznych. Widoczny powyżej zapis literami łacińskimi pojawił się wraz z Hiszpanami.

Można zauważyć, że te słowa oryginalnie podobnie się kończą. Dzieje się tak, gdyż rzeczowniki w podstawowej formie liczby pojedynczej kończą się na -t͡ɬ -t͡ɬi lub -li. Nahuatl to język aglutynacyjny: doklejamy w nim kolejne cząstki, np. ni-i = ja-piję, natomiast ni-tla-i znaczy ja-coś-piję – i widzimy tu cząstkę podobną do końcówki dodawanej do rzeczowników. W artykule podaliśmy najciekawsze słowa, ale na przyszłość postaramy się jeszcze wrócić do tematu: Co jeszcze przypłynęło z języka nahuatl?