Na co dzień często używamy słów „lub” oraz „albo” zamiennie, jednak technicznie rzecz biorąc mogą znaczyć coś innego.

Wpis ma na celu pokazanie wam, jaką rolę może odgrywać rejestr jeśli chodzi o użycie języka. W codziennej komunikacji język służy nam do czegoś innego, jednak w logice czy prawie bardzo ważna jest precyzja w używaniu terminów. Zapisy prawne muszę mieć możliwie jak najbardziej jednoznaczne sformułowanie, co da się osiągnąć właśnie dzięki trzymaniu się znaczeń ustalonych w logice.

Lub czy albo?

…choć czasem już nawet w języku codziennym różnicę między tymi spójnikami da się zauważyć już w popularnych związkach frazeologicznych, gdzie „albo” pojawia się zawsze w tym samym znaczeniu, które ma ukazać, że nie można mieć dwóch rzeczy na raz:
– wóz albo przewóz
– albo w prawo, albo w lewo
– albo rybki, albo akwarium*.
(* w tym powiedzeniu chodzi raczej o wskazanie, że można wybrać tylko jedno, niż dosłowny sens ;))

W tych powiedzeniach nie mówimy „lub”, bo to właśnie „albo” podkreśla, że wybór jest ograniczony tylko do jednej opcji. Poza związkami frazeologicznymi, rozróżnienie tych znaczeń jest istotne w np. w logice, języku prawa i rejestrach formalnych.

Tak więc, uważajcie na rozróżnienie (takie jak w logice) między „lub – albo” w przypadku np. podpisywania jakichś umów.

Język prawa: lub czy albo?

Logiczne rozróżnienie tych znaczeń jest ważne w języku prawnym. Niejasno sformułowane zapisy mogłoby prowadzić do dowolności interpretacji lub nadużyć.

KODEKS KARNY, Artykuł 216. [Zniewaga]

§ 1. Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

ALBO

  • – albo ktoś jest obecny, albo go nie ma
  • – albo kara grzywny, albo ograniczenie wolności (kary się nie łączą)

LUB

  • – zostało użyte, aby zamiar nie wykluczał się z publicznym popełnieniem przestępstwa (jakby to miało miejsce przy użyciu „albo”)

Lub/i

„Wypiję sok lub kawę” może znaczyć:
A. wypiję tylko sok
B. wypiję tylko kawę
C. wypiję sok i kawę

Jak widać, w zdaniu „wypiję sok lub kawę” (alternatywa zwykła) zawiera się też możliwość C., czyli „wypiję sok i kawę” (koniunkcja). Formalnie rzecz biorąc, samo „lub” znaczy tyle, co „lub/i”. Na co dzień jednak używamy „albo”, „lub” zamiennie, co zrodziło potrzebę doprecyzowania intencji.